Main contents
Archive for the 'Teoria' Category
January 5th, 2008
W centrum zainteresowania było ograniczenie władzy aparatu państwa (Stuartów czy też Parlamentu)
Z ówczesnych pism i wystąpień przebija duma z brytyjskiego systemu rządów, jako „mądrze uformowanego ze wszystkich różnych form i rodzajów ustroju państwowego”, jako równoważącego skrajności nieograniczanej wolności i zbyt wielkiej władzy, wyposażonego w hamulce ustrojowe”
Przeciwnicy idei ustroju równowagi:
Nieliczni autorzy kwestionowali możliwość osiągnięcia społeczno-politycznej równowagi;
White – twierdził, że monarchia implikuje jedność w aparacie państwowym, a nazywanie jej mieszaną jest błędne, jako że nie należy rozumieć słowa „mieszany” jako podział między kilka.
Lisle – cała władza jest jedna i niepodzielna, bez względu na to, czy znajduje się w rękach jednostki czy wielu. Kilka niezależnych władz w jednym aparacie państwowym to anarchia i zamieszanie
Pownall – krytykował ideologię ustroju równowagi za dostarczenie teoretycznej racjonalizacji wpływania egzekutywy na legislatywę.
Posted in Normy, Starożytność, Teoria, Uncategorized, Ustroje mieszane | Comments Closed
January 5th, 2008
Blackstone był uczniem Monteskiusza. Jego zasługą było m.in. staranne zdefiniowanie prawnych sfer działania państwa i określenie ich zakresu.
Władza prawodawcza – stanowienie, uchylanie i interpretowanie ustaw (stałych i jednolitych reguł postępowania w sprawach kościelnych, doczesnych, cywilnych, wojskowych, morskich lub karnych, ustanawiające sankcje za ich naruszenie – o charakterze indywidualnym lub generalnym)
Władza wykonawcza – nowoczesna koncepcja wskazująca na dyskrecjonalny charakter kompetencji egzekutywy, więc nie wymagających wcześniejszych uzgodnień z legislatywą. Sprowadził ją do władzy monarszej wyróżniając kompetencje bezpośrednie i uboczne. Te pierwsze podzielił na sześć grup: sprawy zagraniczne, ustanawianie urzędów i ich piastunów, regulowanie handlu, kompetencje wobec Kościoła, kompetencje wobec Korporacji i Parlamentu i prawo łaski, kompetencje należne monarsze jako „źródle sprawiedliwości”
Władza sądownicza – sądy nie tylko wykonują, ale także poprzez wykładnię tworzą prawo, sędziowie winni być mianowani, lecz nie dowolnie odwoływani przez Koronę. Opowiadał się za niezależnością sądownictwa od pozostałych władz, nie uważał jednak władzy sądowniczej za jakościowo odrębnej od władzy wykonawczej.
Dużo miejsca poświęcił problematyce hamulców ustrojowych, stosunkowo niewiele mówił o ustroju mieszanym. Wskazał, że Parlament jest depozytariuszem suwerenności narodu angielskiego, dzięki czemu Anglia obywa się bez niedogodności podstawowych form rządów.
Posted in Kanony, Normy, Starożytność, Teoria, Uncategorized | Comments Closed
January 5th, 2008
Do wszechobecnych idei w nauce europejskiej od XVI do połowy XVIII wieku należał kanon „gotyckiej równowagi”. Odnoszono go nie tylko do myśli polityczno-prawnej, a także do literatury, przyrody, teologii czy astronomii. Hasło spopularyzował Harrington (z resztą jego wizja równowagi agrarnej odpowiada kanonom „gotyckim”.) Twierdził, że współczesną cnotą ustrojową jest „równowaga gotycka”, stworzona przez germańskie plemiona Gotów, które opanowały Cesarstwo Zachodniorzymskie. Silna władza monarchy, była równoważona silnymi wpływami feudałów, w rękach gmin ziemi było niewiele. W dobie Rewolucji, równowaga miała zostać zwichnięta. W Anglii panowało powszechne przekonanie, iż era Anglo-Saska była złotym wiekiem równowagi społeczno-politycznej i tylko wyłącznie w Anglii równowaga ta się utrzymała.
Posted in Doktryny prawa, Kanony, Normy, Starożytność, Teoria | Comments Closed
January 5th, 2008
Zdaniem Bolingbroke’a rysem brytyjskiego ustroju jest częściowy rozdział prawnych sfer działania państwa pomiędzy odrębne ciała. Postulował taką konstrukcję systemu, by stanowił barierę dla władzy arbitralnej. Uznał, iż sam ustrój mieszany nie wystarczy – potrzebny jest także rozdział władzy państwowej. Podstawą zabezpieczeń ustroju miała być niezależność Parlamentu, jego niepodatność na naciski i korupcję. Wyrażał zatem niechęć do partii politycznych i sposobu wpływania egzekutywy na legislatywę (rząd wypłacał pewnej części parlamentarzystów uposażenia). Optował za konstytucyjną równowagą, którą nazwał „niezależną zależnością”. Organy niezależne i autonomiczne są na tyle silne by zwalczać dążenia innych organów do hegemonizowania systemu. Wzajemne hamowanie się niezależnych organów chroni społeczeństwo przed władzą arbitralną.
Posted in Doktryny prawa, Kanony, Normy, Starożytność, Teoria, Uncategorized | Comments Closed
January 5th, 2008
W związku z wybuchem „Wielkiej Rebelii” i ustanowieniem republiki nastąpił odwrót od ideologii ustroju mieszanego. Jego miejsce zajęła ideologia podziału władzy państwowej. Wraz jednak z kresem eksperymentu republikańskiego, zdecydowano zarzucić wszelkie projekty podziału władzy, w których nie było miejsca dla Króla ani Lordów. Restaurowanie wraz ze Stuartami ideologii ustroju mieszanego nie było zupełne. Wprowadzono w niej modyfikacje: król musiał uznać nadrzędność prawa. Do zwolenników powrotu teorii status mixtus należał rojalista Roger L’Estragne, który wskazywał m.in. na potrzebę istnienia sankcji wobec ustaw w interesie publicznym, jednakże dając odpór idei mieszanej monarchii. Wraz z powrotem teorii ustroju mieszanego, równolegle rozwijały się poglądy należące do teorii podziału władzy i doktryny hamulców. Wraz z supremacją parlamentu otworzyło to podwaliny pod teorię ustroju równowagi.
Założenia teorii: trzy stany posiadające własne prawa i przywileje i ciążące ku odmiennym formom rządu, połączenie form rządu, postulat rozdzielenia prawnych sfer działania państwa między poszczególne stany i wyposażenia ich w hamulce ustrojowe celem zachowania społeczno-politycznej równowagi.
Trudności w pogodzeniu dwóch ww. teorii sprowadzały się do tego iż status mixtus sprowadzała się do zagadnienia stanów społecznych, a podział władzy dotyczył prawnych sfer działania.
Prekursorami byli:
Lawson – rozróżnił kategorie ustroju mieszanego i kategorie podziału władzy. Pojmował władzę wykonawczą w sposób tradycyjny, a nie jako całość działań zmierzających do zapewnienia przestrzegania prawa. Optował za supremacją egzekutywy. Odrzucił ideę status mixtus, jednak dopuścił mieszankę w zakresie realizacji trzech prawnych sfer działania państwa, co ograniczało władzę monarszą. Jego poglądy na temat rozdziału władz były niejednolite, od początkowego przyznania królowi tylko władzy wykonawczej, a sądowniczej lordom, do klasycznego ujęcia, iż wszystkie trzy organy łącznie powinny sprawować władzę prawodawczą.
Temple – uważał, że w każdej z władz znajdują się trzy formy rządu, w prawodawczej – demokracja, w sądowniczej – arystokracja a w wykonawczej – monarchia. Zważywszy zmieszanie stanów, istnieje „jedność w trójcy”.
Mackworth – proponuje dojrzały kompromis między obiema teoriami, uważa, że obok podziału innych sfer działania należy podzielić władzę prawodawczą między Króla i Izby, które muszą być w interesie publicznym związane. Wymienił też elementy powściągające i hamujące, którym dysponowałby każdy z organów. Ciekawe jest wyróżnienie prerogatyw królewskich (prawo wypowiadania wojny, dowodzenie siłami zbrojnymi, obsadzanie urzędów) oraz Izby Lordów (sądownictwo), które zostały zaliczone do prawodawstwa.
Posted in Doktryny prawa, Kanony, Normy, Starożytność, Teoria, Uncategorized, Ustroje mieszane | Comments Closed